تصور کنید وارد یک ساختمان میشوید که چراغها، پردهها، سیستم سرمایش و گرمایش، تجهیزات امنیتی و سایر بخشهای قابلکنترل آن، هرکدام بهصورت جداگانه و بدون هماهنگی با یکدیگر کار نمیکنند؛ بلکه همه این تجهیزات تحت یک سیستم یکپارچه مدیریت میشوند.
در چنین ساختمانی، هوشمندی فقط به یک کلید لمسی روی دیوار یا یک اپلیکیشن موبایل محدود نمیشود.
بخش مهمی از این هوشمندی در جایی قرار دارد که معمولاً دیده نمیشود؛ داخل تابلو هوشمند ساختمان.
تابلو هوشمند را میتوان یکی از مهمترین بخشهای زیرساخت سیستم هوشمندسازی دانست؛ زیرا تجهیزات کنترلی، رلهها، منابع تغذیه، تجهیزات ارتباطی و سایر اجزای مورد نیاز در آن سازماندهی میشوند و فرمانهای سیستم از طریق همین تجهیزات به مصرفکنندهها منتقل میشود.
اما برای ساخت یک تابلو هوشمند چه تجهیزاتی لازم است؟
کنترلر هوشمند چه نقشی دارد؟
رله هوشمند چگونه تجهیزات برقی را کنترل میکند؟
آیا هر تابلو برق معمولی را میتوان هوشمند کرد؟
و هنگام انتخاب تجهیزات هوشمندسازی تابلو باید به چه نکاتی توجه کنیم؟
در این مقاله از صنعتآموز، این موضوع را از پایه بررسی میکنیم و با ساختار تجهیزات مورد استفاده در تابلوهای هوشمند و نمونههایی از تجهیزات هوشمندسازی نیوالکترون آشنا میشویم.
تابلو هوشمند در سادهترین تعریف، تابلویی است که علاوه بر تجهیزات معمول برق و حفاظت، به تجهیزات کنترلی و ارتباطی مجهز شده و امکان مدیریت هوشمند بخشی از تجهیزات الکتریکی ساختمان را فراهم میکند. در یک تابلو برق معمولی، هدف اصلی معمولاً توزیع انرژی الکتریکی، حفاظت مدارها و کنترل تجهیزات است. اما در یک تابلو هوشمند، علاوه بر این وظایف، امکان دریافت اطلاعات، پردازش فرمانها، اجرای سناریوها و کنترل تجهیزات نیز وجود دارد. به زبان ساده: تابلو برق معمولی، انرژی را توزیع میکند؛ تابلو هوشمند علاوه بر توزیع و حفاظت، امکان تصمیمگیری و کنترل هوشمند تجهیزات را نیز فراهم میکند. البته میزان هوشمندی تابلو به نوع سیستم، کنترلر، تجهیزات مورد استفاده، نحوه سیمکشی و نرمافزار مربوط به آن بستگی دارد.
هوشمندسازی ساختمان زمانی ارزش واقعی خود را نشان میدهد که تجهیزات مختلف بتوانند به شکل هماهنگ با یکدیگر کار کنند.
برای مثال فرض کنید صاحب یک ساختمان بخواهد با یک فرمان:
اجرای چنین سناریویی نیازمند یک ساختار منظم از تجهیزات ورودی، پردازشگر، خروجی و ارتباطی است. به همین دلیل، انتخاب تجهیزات تابلو هوشمند فقط انتخاب چند قطعه الکترونیکی نیست؛ بلکه بخشی از فرآیند طراحی سیستم هوشمندسازی ساختمان است.
ساختار دقیق تابلو به نوع پروژه و تعداد تجهیزات بستگی دارد، اما بهطور معمول میتوان تجهیزات آن را در چند گروه اصلی قرار داد:
بخشی که فرمانها و منطق کنترلی سیستم را مدیریت میکند.
برای کنترل تجهیزات برقی مانند روشنایی و سایر بارهای قابلکنترل مورد استفاده قرار میگیرند.
برای دریافت فرمان از کلیدها، سنسورها یا سایر منابع اطلاعاتی استفاده میشوند.
وظیفه تأمین ولتاژ مورد نیاز تجهیزات کنترلی را بر عهده دارد.
برای حفاظت مدارها و تجهیزات در برابر شرایط نامناسب الکتریکی مورد استفاده قرار میگیرند.
بسته به معماری سیستم میتوانند امکان ارتباط تجهیزات با شبکه، اینترنت یا سایر بخشهای سیستم هوشمند را فراهم کنند.
اگر تابلو هوشمند را مانند یک سیستم عصبی در نظر بگیریم، کنترلر یکی از مهمترین بخشهای آن است. کنترلر وظیفه دارد اطلاعات ورودی را دریافت کند، بر اساس منطق تعریفشده تصمیم بگیرد و فرمان لازم را برای خروجیها ارسال کند. برای مثال:
ورودی: تشخیص حضور فرد در یک فضا
↓
کنترلر: بررسی زمان، وضعیت ساختمان و سناریوی تعریفشده
↓
خروجی: روشن شدن چراغ
این فرآیند میتواند بسیار ساده باشد یا بر اساس سناریوهای پیچیدهتری انجام شود.در سیستمهای هوشمندسازی نیوالکترون نیز کنترلرها و تجهیزات مختلفی برای ایجاد منطق کنترلی و ارتباط بین بخشهای مختلف سیستم مورد استفاده قرار میگیرند.
رله هوشمند یکی دیگر از تجهیزات مهم در بسیاری از تابلوهای هوشمند است. وظیفه اصلی رله، کنترل یک یا چند مدار الکتریکی بر اساس فرمان سیستم است.برای مثال میتوان از رله برای کنترل:
نکته مهم این است که هنگام انتخاب رله نباید فقط به تعداد کانالها توجه کرد. پارامترهایی مانند:
باید متناسب با پروژه بررسی شوند.
یکی از تجهیزات قابل استفاده در ساختارهای هوشمندسازی، رله هوشمند سه کانال نیوالکترون است.
این تجهیز برای کنترل سه خروجی طراحی شده و در پروژههایی که نیاز به کنترل چند مدار از یک تجهیز وجود دارد میتواند مورد استفاده قرار گیرد. در انتخاب چنین تجهیزی باید علاوه بر تعداد کانالها، مشخصات بار متصلشونده و شرایط واقعی مدار نیز بررسی شود. برای مثال، کنترل یک مدار روشنایی با کنترل یک بار موتوری الزاماً شرایط یکسانی ندارد.بنابراین قبل از انتخاب رله باید مشخصات مصرفکننده، جریان و نوع بار بررسی شود.
نکته مهم: ظرفیت خروجی هر رله باید مطابق مشخصات فنی سازنده و شرایط واقعی بار بررسی شود و در صورت نیاز از تجهیزات واسط و حفاظت مناسب استفاده شود.
در پروژههای هوشمندسازی، گاهی به تجهیزی نیاز داریم که بتواند چندین ورودی و خروجی را در یک ساختار واحد مدیریت کند.
کنترلر NE-UM2 نیوالکترون از جمله تجهیزاتی است که میتواند در چنین ساختارهایی مورد استفاده قرار گیرد.
این کنترلر دارای ورودی ۱۲ ولت است و از قابلیتهای ارتباطی و کنترلی مختلف برای اجرای منطق هوشمندسازی بهره میبرد.
از ویژگیهای مطرحشده برای این کنترلر میتوان به مواردی مانند:
اشاره کرد. این قابلیتها باعث میشوند کنترلر در پروژههایی که نیاز به ترکیب چند ورودی، خروجی و منطق کنترلی وجود دارد، گزینهای قابل بررسی باشد. با این حال، انتخاب نهایی تجهیز باید بر اساس نقشه پروژه، تعداد ورودیها و خروجیها، نوع بار، نیازهای ارتباطی و مشخصات فنی روز محصول انجام شود.
یکی از اشتباهات رایج در برخی پروژهها این است که تمرکز زیادی روی قابلیتهای هوشمندسازی وجود دارد اما حفاظت الکتریکی به اندازه کافی مورد توجه قرار نمیگیرد. هوشمند بودن تابلو نباید باعث شود اصول پایه طراحی تابلو برق نادیده گرفته شود.
تجهیزات حفاظتی میتوانند بسته به نوع پروژه شامل مواردی مانند:
باشند.انتخاب این تجهیزات باید بر اساس طراحی مهندسی، نوع شبکه، مشخصات بار و الزامات ایمنی انجام شود.
سیستم هوشمند جایگزین حفاظت الکتریکی نیست. این نکته را همیشه باید در طراحی تابلو در نظر گرفت.
بسیاری از تجهیزات کنترلی با ولتاژی متفاوت از برق شهر کار میکنند. به همین دلیل استفاده از منبع تغذیه مناسب اهمیت زیادی دارد.
برای انتخاب منبع تغذیه باید مواردی مانند:
در نظر گرفته شود. برای مثال اگر چند تجهیز کنترلی به یک منبع تغذیه متصل هستند، نباید توان منبع دقیقاً برابر مجموع مصرف تجهیزات انتخاب شود؛ بلکه باید شرایط کاری و حاشیه اطمینان مناسب نیز در طراحی لحاظ شود.
برای درک بهتر عملکرد سیستم، بهتر است تجهیزات را از نظر ورودی و خروجی نیز بررسی کنیم.
ورودی اطلاعاتی است که سیستم از محیط یا تجهیزات دیگر دریافت میکند.
برای مثال:
میتواند به عنوان ورودی سیستم مورد استفاده قرار گیرد.
خروجی فرمانی است که سیستم برای کنترل یک تجهیز ارسال میکند.
مثلاً:
میتواند خروجی سیستم باشد.
به همین دلیل هنگام انتخاب کنترلر باید تعداد و نوع ورودیها و خروجیهای مورد نیاز پروژه دقیقاً مشخص شود.
یکی از تفاوتهای مهم سیستمهای هوشمند با سیستمهای برق سنتی، امکان ارتباط تجهیزات با یکدیگر و در برخی معماریها ارتباط با شبکه یا اینترنت است. ارتباط شبکه میتواند برای مواردی مانند:
البته «داشتن اینترنت» بهتنهایی به معنی هوشمند بودن یک سیستم نیست. هوشمندی واقعی زمانی شکل میگیرد که سختافزار، نرمافزار، ارتباطات و منطق کنترلی در کنار یکدیگر طراحی شده باشند.
برای اینکه موضوع بهتر قابل درک باشد، یک ساختمان مسکونی را تصور کنیم. فرض کنید مالک ساختمان هنگام خروج از خانه فقط یک فرمان «خروج» را فعال میکند. سیستم میتواند بر اساس سناریوی تعریفشده:
در این مثال، کاربر فقط یک فرمان صادر کرده است.اما پشت این فرمان، مجموعهای از تجهیزات و منطق کنترلی وجود دارد که باعث میشوند چند عملیات به شکل هماهنگ انجام شوند.
این همان جایی است که تفاوت بین «کنترل یک وسیله» و «هوشمندسازی یک سیستم» مشخص میشود.
قبل از خرید تجهیزات باید مشخص شود که قرار است چه چیزهایی هوشمند شوند.
برای مثال:
در این مرحله باید مشخص شود چند فرمان ورودی و چند خروجی مورد نیاز است.
این کار از انتخاب اشتباه کنترلر جلوگیری میکند
باید مشخص شود سیستم به چه شکل طراحی خواهد شد.
برای مثال:
انتخاب معماری باید بر اساس نوع پروژه و نیازهای واقعی انجام شود.
بعد از مشخص شدن معماری، تجهیزات مناسب انتخاب میشوند.
در این مرحله موارد زیر اهمیت زیادی دارند:
سازگاری تجهیزات با یکدیگر
ظرفیت ورودی و خروجی
نوع ارتباط
ولتاژ کاری
جریان مجاز
فضای مورد نیاز در تابلو
شرایط محیطی
قابلیت توسعه سیستم
قبل از سیمکشی، جانمایی تجهیزات و مسیر مدارها باید مشخص شود.
تابلو باید به شکلی طراحی شود که:
تجهیزات بر اساس نقشه روی ریل یا محل تعیینشده نصب میشوند. در این مرحله نظم فیزیکی تابلو اهمیت زیادی دارد. یک تابلو حرفهای فقط تابلویی نیست که همه تجهیزات داخل آن جا شده باشند؛ بلکه باید قابل فهم، قابل سرویس و قابل توسعه نیز باشد.
سیمکشی باید مطابق نقشه و با رعایت اصول ایمنی و استانداردهای مربوط انجام شود. برچسبگذاری سیمها و مدارها نیز میتواند در تعمیر و نگهداری آینده بسیار کمککننده باشد.
بعد از تکمیل بخش سختافزاری، نوبت به تنظیم منطق سیستم میرسد.در این مرحله مشخص میشود:اگر این اتفاق افتاد → این فرمان اجرا شود.برای مثال:اگر سنسور حضور فعال شد و ساعت در بازه مشخصی بود، روشنایی فعال شود.یا:اگر فرمان خروج فعال شد، مجموعهای از تجهیزات طبق سناریوی تعریفشده تغییر وضعیت دهند.
قبل از تحویل پروژه باید عملکرد ورودیها، خروجیها، ارتباطات، سناریوها و تجهیزات حفاظتی بررسی شود. هیچ سیستم هوشمندی نباید صرفاً به دلیل روشن شدن تجهیزات، آماده تحویل تلقی شود.
بعد از تهیه سینی تابلوی سیستم هوشمند در اندازه استاندارد مشخص شده ، نوبت می رسد به فراهم کردن تجهیزات مورد نیاز برای آماده سازی تابلوی هوشمند که عبارتند از :
داکت،سیم،ترمینال ریلی،RTP،ریل مینیاتوری،آداپتور یا پاور،تغذیه،ترانس،باطری،آمپلی فایر
از دو نوع داکت برای تابلو استفاده میشود :
داکتهای شیاردار مورد استفاده در تابلو برق باید از ارتفاع mm 60 برخوردار باشند .
عرض داکت ها بر اساس اندازه مورد استفاده در ابعاد :
– 60*60 برای استفاده در قسمت بالا و پایین تابلو
– 60*45 برای استفاده در بین تجهیزات تابلو
– 60*45 یا 60*25 برای استفاده در کناره های تابلو (چپ و راست)
فاصله بین داکت 60*60 بالا و داکت 60*45 میانی اول ، حداقل 10 سانتی متر به اندازه یک فیوز مینیاتوری در نظر گرفته شود .
فاصله بین داکت میانی 60*45 اول و داکت میانی 60*45 دوم و همینطور به ترتیب دوم و سوم بر حسب تعداد بردها ، حداقل 14 سانتی متر در نظر گرفته شود .
در تابلوی هوشمند نیوالکترون از داکت چسب دار 1*1 برای جداسازی سیمکشی شبکه مدباس محصولات سیستم هوشمند استفاده میشود. دلیل استفاده از این نوع داکت برای سیم کشی شبکه جلوگیری از ایجاد نویز و اختلال در بین تجهیزات هوشمند است .
محل قرارگیری داکت چسب دار در زیر بردهای هوشمند و بالای داکت شیار دار 60*45 میانی و داکت کناره سمت راست در نظر گرفته شود .
سیم 1*1 : اتصالات و سیم کشی آیتم های محصولات هوشمند داخل تابلو به وسیله سیم 1*1 صورت میگیرد . ( به طور معمول برای راحتی کار بهتر است از دو رنگ سیم استفاده شود
با کمک سر سیم یک و دوبل یک ، اتصال سیم های 1*1 به کانکتورها و rtpهای تابلو را با اطمینان و اصولی انجام دهید .
سیم دو زوج : اتصالات شبکه مدباس تجهیزات هوشمند و تغذیه سیستم با سیم دو زوج انجام میشود . یک سیم زوجی برای تغذیه سیستم هوشمند و یک سیم زوجی برای اتصالات شبکه مدباس ( باید دقت داشت که برای جلوگیری از ایجاد نویز در شبکه ، پیچ و تاب سیم های زوجی به هم تابیده باز نشده باشد )
از ریل مینیاتوری استاندارد برای جایگذاری و اتصال RTPها و تجهیزات هوشمند به تابلو استفاده میشود . ریل مینیاتوری اول برای اتصال RTPها و ریلهای بعدی برای سوار کردن بردها بر روی ریل به کار می روند .
RTP 4 برای اتصال فاز ، نول و برگشتی های تجهیزات هوشمند مانند بردهای رله ، نورمخفی ، لاینر و پیکسل مورد استفاده قرار می گیرد . برای شناسایی و راحتی هر چه بیشتر ، ترجیحا از رنگهای متفاوت برای RTPها استفاده شود . ( همانند تصویر )
– RTP4 قرمز برای فازهای اصلی رله
– RTP4 آبی برای برگشتی های رله
– RTP4 خاکستری برای ورودی مثبت آیتم های نورمخفی
– RTP4 زرد برای ورودی منفی هر آیتم نورمخفی
– RTP4 خاکستری برای ورودی های لاینر ، پیکسل و پله
– RTP4 قرمز و آبی برای ورودی فاز و نول برد نورمخفی
– RTP4 قرمز و آبی برای ورودی فاز و نول تغذیه سیستم هوشمند
پاورهای سوئیچینگ صنعتی برای تغذیه در سیستم هوشمند نیوالکترون کاربرد دارند .
– برای تغذیه تجهیزات سیستم هوشمند از آداپتور استاندارد 12 ولت 10 آمپر استفاده شود .
– در صورت وجود سیستم صوت در تابلو هوشمند ، برای تغذیه آمپلی فایر به طور معمول از آداپتور 12 ولت 20 آمپر استفاده میشود .
– تغذیه برد لاینر، پیکسل ، راه پله در صورت وجود راه پله های بیشتر از 24 پله ، به صورت مجزا از سیستم هوشمند ، توسط یک آداپتور 12 ولت 30 آمپر صورت می گیرد .
امنیت هوشمند به دلیل داشتن ورودی های سنسور و باطری نیازمند یک منبع تغذیه مجزاست ، از این رو برای تغذیه سرور امنیتی از یک ترانس 18 ولت 3 آمپر استفاده می شود .
در زمان قطعی برق نقش حیاتی باطری در کنار سیستم امنیتی بیشتر از قبل نمایان میشود . وجود باطری سبب میشود که در صورت نبودن برق ، سرور امنیتی به عملکرد عادی خود ادامه دهد .
در صورت وجود سرور موزیک در سیستم از آمپلی فایر در کنار صوت هوشمند استفاده میشود ، تعداد آمپلی فایر و اینکه از چه نوع آمپی در سیستم هوشمند استفاده شود بستگی به تعداد باند ها و نواحی صوت داخل ساختمان دارد .
بعد از فراهم کردن کلیه این تجهیزات نوبت می رسد به جایگذاری و اتصالات محصولات هوشمند به کار رفته در سیستم
تجهیزات هوشمند بر روی ریل مینیاتوری در بین داکت های شیار دار 60*45 به صورت ماژولار و پشت سر هم از سمت چپ به راست قرار می گیرند . ( لازم به ذکر است سیمکشی شبکه همانند فلش قرمز روی تصویر تابلو از سمت چپ به طرف راست و در صورت وجود ردیف دیگر برای بردها از بالا به پایین و از راست به چپ صورت می گیرد )
محل قرارگیری پاورهای تغذیه ، آمپلی فایر ، باطری و ترانس در فضای خالی پایین تابلو در نظر گرفته شده است . بهتر است برای نظم در تابلو و سیم کشی ، جداسازی این تجهیزات به وسیله داکت در بهترین حالت انتخابی صورت گیرد . ترانس را می توان در قسمت بالا در گوشه سمت راست تابلو هم ردیف با RTP ها قرار داد .
بعد از تهیه سینی تابلوی سیستم هوشمند در اندازه استاندارد مشخص شده ، نوبت می رسد به فراهم کردن تجهیزات مورد نیاز برای آماده سازی تابلوی هوشمند که عبارتند از :
داکت،سیم،ترمینال ریلی،RTP،ریل مینیاتوری،آداپتور یا پاور،تغذیه،ترانس،باطری،آمپلی فایر
از طراحی تا اجرای کامل پروژه ، تیم صنعت آموز با استفاده از تجهیزات هوشمند نیوالکترون درکنار شماست .
هیچ محصولی در سبد خرید نیست.